Gianni Infantino đề xuất đánh giá độc lập với FIFA giữa sức ép từ Uefa và Concacaf

Lá thư được BBC Sport nhìn thấy trước khi nó được công bố. Trong đó, Gianni Infantino — người đàn ông 56 tuổi đã ngồi trên đỉnh quyền lực bóng đá thế giới từ năm 2026 — nói về một cuộc "đánh giá độc lập bên ngoài" đối với chính bộ máy ông đang lãnh đạo. Ông không viết về một trận đấu, một bàn thắng hay một bản hợp đồng. Ông viết về quyền lực của mình.

Đó là cách một cuộc khủng hoảng thể chế tự giới thiệu: không bằng tiếng còi, mà bằng một văn bản hành chính.

Bối cảnh: từ FFE đến lá thư

Trung tâm của cơn bão là một cái tên ít người hâm mộ biết đến — Fifa Forward Enterprise, gọi tắt là FFE. Đây là một công ty mới được đề xuất thành lập, nắm quyền quản lý bản quyền thương mại và vé của toàn bộ các giải đấu do FIFA tổ chức, bao gồm World Cup. Điểm gây tranh cãi nằm ở cấu trúc: 21% cổ phần của công ty này sẽ được bán cho một nhà đầu tư tư nhân.

Với một tổ chức phi lợi nhuận được miễn thuế tại Thụy Sĩ, việc bán một phần tài sản trí tuệ cốt lõi cho tư nhân là quyết định không thể đảo ngược một cách dễ dàng. Nó đồng thời là quyết định tài chính và quyết định kiểm soát. Đó chính là lý do nó va vào tường.

Đề xuất bị hủy. Trong ngôn ngữ của giới quan sát, "hủy" thường có nghĩa là "rút lại trước khi bị bỏ phiếu bác". Nó cho thấy Infantino không có đủ sự ủng hộ trong hội đồng và các liên đoàn khu vực để thông qua.

Sức ép đến từ hai phía

Uefa — liên đoàn châu Âu — và Concacaf — liên đoàn Bắc, Trung Mỹ và Caribe — đã công khai đứng về phía đối lập với chủ tịch FIFA. Sự kiện này đáng chú ý vì hai khối này thường không cùng tiếng nói. Khi họ cùng đứng, đó là dấu hiệu của một sự tập hợp bất thường.

Yêu sách của họ có một con số cụ thể: FIFA nên chi 10 triệu USD cho mỗi liên đoàn thành viên từ quỹ dự trữ. Với 211 liên đoàn, tổng số tiền có thể lên tới hàng tỷ USD. Cần phải nói ngay rằng cách diễn giải con số này còn mơ hồ — 10 triệu USD mỗi liên đoàn, hay 10 triệu USD chia tổng, là hai phép tính khác nhau gấp 211 lần. Đây là điểm cần kiểm chứng, và chính sự mơ hồ ấy lại là một phần của trò chơi chính trị.

Người đòi tài liệu không chỉ có Uefa. Debbie Hewitt, chủ tịch Liên đoàn bóng đá Anh và đồng thời là phó chủ tịch FIFA, đã công khai yêu cầu công bố hồ sơ liên quan đến FFE. Một phó chủ tịch đương nhiệm đứng về phía đòi hỏi minh bạch với chủ tịch của mình — ở cấp cao nhất, đó là vết nứt trong phòng họp.

Mặt trận thứ ba nằm ngoài biên giới bóng đá. Uefa được cho là đang chuẩn bị thủ tục tố tụng hình sự tại Mỹ. Đây là bước leo thang đưa một tranh chấp nội bộ của một tổ chức có trụ sở tại Thụy Sĩ vào hệ thống tư pháp của một quốc gia khác. Nó mở ra khả năng các tài liệu mà ban lãnh đạo FIFA đang giữ kín có thể bị buộc phải tiết lộ.

FIFA gọi những động thái này là một "chiến dịch bôi nhọ".

Lá thư như một nước đi phòng ngự

Đọc lá thư của Infantino, ta thấy ba yếu tố: đề xuất đánh giá độc lập bên ngoài, một cuộc tham vấn "có thời hạn", và việc nêu tên cụ thể vai trò của chủ tịch, văn phòng, hội đồng và đại hội.

Ba yếu tố này không ngẫu nhiên. Chúng là câu trả lời cho ba câu hỏi mà phe đối lập đang đặt: ai kiểm tra quyền lực, trong bao lâu, và ai được quyết định những sáng kiến chiến lược lớn.

Từ góc nhìn của một người từng đứng trong phòng bình luận và theo dõi các chu kỳ quyền lực của bóng đá, tôi thấy đây là một nước đi quen thuộc. Tự nguyện mở một cuộc đánh giá là cách chuyển rủi ro: thay vì bị điều tra từ bên ngoài, bạn mời sự giám sát vào theo thể thức của bạn. Điều này có thể làm dịu áp lực, nhưng cũng tạo ra một diễn đàn mà những phát hiện bất lợi có thể xuất hiện.

Cụm từ "có thời hạn" cũng đáng chú ý. Nó giới hạn khoảng thời gian tranh chấp công khai. Một cuộc tham vấn không có điểm kết thúc là một chặng đua dài mà bất kỳ ai cũng có thể đuổi kịp bạn ở giữa đường. Đặt ra hạn chót là một kỹ thuật quen thuộc của người đương nhiệm.

Góc nhìn phản trực giác: người hâm mộ không phải khán giả ở đây

Nhà vô địch sụp đổ không phải vì yếu, mà vì chúng ta quen nhìn họ đứng. Câu chuyện này thường được kể như một vụ bê bối cá nhân — một chủ tịch tìm cách giữ ghế. Nhưng nếu chỉ dừng ở đó, ta bỏ lỡ phần quan trọng hơn.

Thứ đang bị tranh chấp không phải là một cá nhân, mà là quyền sở hữu tương lai của bóng đá thế giới. Bản quyền truyền hình World Cup, bản quyền thương mại, hệ thống vé — đó là dòng tiền ổn định và có khả năng chống lạm phát. Các quỹ đầu tư tư nhân và các định chế tài chính hiểu rõ giá trị này. Vụ FFE cho thấy dòng vốn tư nhân muốn bước vào tài sản trí tuệ cốt lõi của bóng đá, và cũng cho thấy rằng việc bước vào đó là một hành động chính trị, không chỉ là một hành động tài chính.

Điểm mù nằm ở chỗ khác. Cuộc tranh luận được dàn dựng như thể chỉ có hai phe: FIFA lãnh đạo và các liên đoàn khu vực nổi loạn. Nhưng 211 liên đoàn thành viên mới là lá phiếu quyết định, và phần lớn họ phụ thuộc vào nguồn tài trợ phát triển của FIFA. Yêu sách 10 triệu USD mỗi liên đoàn, nếu được hiểu theo nghĩa đen, không chỉ là đòi tiền — đó là một nước đi nhằm tái định vị lòng trung thành. Ai trả, người đó có phiếu.

Sân vận động trống không thiếu âm thanh, nó thiếu tiếng tim người. Trong cuộc chơi này, khán đài là đại hội, và trái tim là những liên đoàn nhỏ. Họ không được hỏi ý kiến. Họ được mời chào.

Đọc con số và đọc quyền lực

Tôi không nhớ tỷ số trận derby đó. Tôi nhớ ánh mắt họ trước khi bóng lăn. Với một sự kiện thể chế, ký ức cũng hoạt động tương tự. Người ta nhớ những khoảnh khắc quyền lực chứ không nhớ các điều khoản.

Nhưng điều khoản mới là nơi sự việc thật sự diễn ra. "Đánh giá độc lập bên ngoài" — ai bổ nhiệm người đánh giá, họ có quyền gì, họ báo cáo cho ai — chưa được nêu. Đó là khoảng trống quyết định. Một cuộc đánh giá được thiết kế đúng có thể thật sự độc lập. Một cuộc đánh giá được thiết kế khéo có thể trở thành công cụ. Sự khác biệt nằm ở điều khoản, không ở tuyên bố.

Quỹ dự trữ của FIFA là câu chuyện thứ hai. Nếu FIFA phải chi một khoản tương đương hàng tỷ USD cho các liên đoàn, khả năng đầu tư dài hạn của tổ chức này vào bóng đá cơ sở sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp. Đây chưa phải một cuộc khủng hoảng khả năng thanh toán trên bằng chứng hiện có. Đây là một cuộc tranh chấp về phân chia thặng dư.

Câu chuyện thứ ba là lịch. Cuộc bầu cử chủ tịch FIFA diễn ra vào tháng 3 năm 2027. Hạn chót để các ứng viên đối lập đăng ký là ngày 18 tháng 11. Đây là điểm nút gần nhất. Nếu một ứng viên đủ uy tín xuất hiện, cuộc khủng hoảng chuyển từ lời phàn nàn rải rác thành một cuộc đua có cấu trúc. Nếu không, vị thế của Infantino ổn định trở lại. Việc chưa có ứng viên nào được nêu tên cho thấy khối cải cách vẫn đang tìm một gương mặt thống nhất — một tín hiệu có lợi cho người đương nhiệm.

Khoảng lặng có thời hạn

Cuộc đánh giá độc lập, nếu diễn ra, sẽ mất vài tháng. Cuộc bầu cử sẽ đến sau đó hơn hai năm. Trong khoảng thời gian ấy, thứ duy nhất chưa được xác định là lòng trung thành của 211 liên đoàn.

Câu hỏi không còn là Infantino có trụ được hay không. Câu hỏi là: khi một tổ chức tự đề nghị bị soi, nó đang chấp nhận bị soi, hay đang chọn người soi? Người hâm mộ ở Hà Nội hay Sài Gòn, những người thức đến 2 giờ sáng để xem World Cup, có thể chưa bao giờ nghe đến cái tên FFE. Nhưng giá vé và cách giải đấu của năm 2030 được tổ chức sẽ mang dấu vết của những gì đang được viết trong lá thư này.

Chúng ta thường nghĩ quyền lực trong bóng đá nằm ở trên sân. Đôi khi nó nằm ở một văn phòng tại Thụy Sĩ, trong một bảng cân đối, trong một điều khoản cổ phần.