18 suất dự World Cup bóng chuyền nữ 2027 đã có chủ: bản đồ phân bổ và những khoảng trống còn lại

Set thứ tư của trận chung kết bóng chuyền nữ châu Á tại Thiên Tân, tôi tắt tiếng bình luận để nhìn rõ hơn khối chắn của đội chủ nhà. Thái Lan không có tay đập nào chạm mốc 1m90, nhưng họ liên tục kéo hai chắn giữa của Trung Quốc ra khỏi vị trí bằng những quả chuyền nhanh ra biên phải, rồi trả bóng về vùng sau lưng chắn. Thái Lan vô địch, Trung Quốc nhận bạc. Điều đáng nói hơn nằm ở chỗ khác: suất dự World Cup 2027 của cả hai đội đã được định đoạt từ vòng bán kết, khi cả hai cùng góp mặt ở trận tranh vàng. Trận chung kết chỉ còn để phân định thứ hạng. Khoảng trống không bao giờ nói dối, chỉ có con người tự lừa mình, và ở Thiên Tân, khoảng trống nằm sau vai chắn giữa của đội chủ nhà.

Cả năm giải vô địch châu lục nữ đã khép lại, khép luôn giai đoạn một của vòng loại FIVB World Cup bóng chuyền nữ 2027. Mười tám trong ba mươi hai suất tham dự đã có chủ. Ba suất đầu tiên thuộc về Italy với tư cách đương kim vô địch thế giới 2026, cùng Canada và Hoa Kỳ, hai quốc gia đồng đăng cai. Mười lăm suất còn lại chia theo cơ chế ba đội mỗi châu lục, và đó là điểm cần dừng lại lâu hơn một chút: Argentina, Brazil, Cameroon, Trung Quốc, Colombia, Cuba, Cộng hòa Dominica, Ai Cập, Nhật Bản, Kenya, Ba Lan, Puerto Rico, Serbia, Thái Lan và Thổ Nhĩ Kỳ.

Cơ chế vận hành giống nhau ở mọi châu lục. Đội vào bán kết giải châu lục của mình sẽ nhận vé; nếu đội đó đã có suất từ trước, vé trôi xuống đội kế tiếp. Ở NORCECA tại Santo Domingo, Cuba và Cộng hòa Dominica vào bán kết cùng hai đội đã có suất, qua đó lấy vé; họ kết thúc ở vị trí thứ ba và thứ tư, còn Puerto Rico đứng thứ năm cũng đi tiếp. Tại Thiên Tân, Thái Lan và Trung Quốc tiến vào chung kết và lấy vé; Nhật Bản thắng trận tranh huy chương đồng và đi tiếp. Ở Nairobi, Ai Cập vô địch, Kenya về nhì, Cameroon thắng trận tranh đồng để lấy suất thứ ba của châu Phi. Tại EuroVolley ở Istanbul, ba đội vào bán kết cùng Italy là Serbia, Ba Lan và Thổ Nhĩ Kỳ giành vé, với thứ tự trên bục là Thổ Nhĩ Kỳ, Italy, Serbia. Ở Rio de Janeiro, Brazil, Argentina và Colombia lần lượt nhận vàng, bạc, đồng.

Năm giải đấu này vẽ ra năm tấm bản đồ không gian khác nhau.

Cuba trở lại. Đội bóng từng nằm trong nhóm dẫn đầu thế giới đã vắng mặt ở nhiều kỳ đại hội gần đây vì những lý do nằm ngoài sân đấu. Việc họ vào bán kết NORCECA rồi đứng thứ ba, xét thuần túy về mặt bằng trình độ, không nói lên nhiều. Nhưng với một đội hình vừa tái cấu trúc, nó cho thấy khả năng tổ chức lại khối chắn, vốn là di sản của bóng chuyền Cuba. Người khác xem quả bóng lăn, tôi xem khoảng trống nó bỏ lại phía sau. Ở Santo Domingo, khoảng trống đó nằm ở vị trí số 6, nơi hàng phòng ngự Cuba liên tục bị kéo mỏng khi đối thủ đánh bóng vào vùng giữa sân.

Châu Á kể lại câu chuyện cũ bằng giọng mới. Thái Lan vô địch trên sân Trung Quốc, điều mà mười năm trước khó hình dung. Bóng chuyền Thái Lan từ lâu sống bằng tốc độ và kỹ thuật thay vì chiều cao, nhưng lần này họ làm được điều đó trước một đội hình có ưu thế thể hình rõ rệt, ngay trên sân nhà đối phương. Trung Quốc vẫn đủ mạnh để vào chung kết, Nhật Bản vẫn đủ ổn định để lấy vé qua trận tranh đồng. Ba đội châu Á đến World Cup, nhưng họ đang ở ba giai đoạn chuyển hóa khác nhau, và đó mới là phần đáng theo dõi.

Châu Phi chứng kiến Ai Cập vô địch trên sân Nairobi, Kenya về nhì, Cameroon đứng thứ ba. Với khu vực này, một suất dự World Cup có giá trị lớn hơn nhiều so với thứ hạng thực tế trên bảng xếp hạng thế giới, vì nó mang theo kinh phí, lịch thi đấu chất lượng và cơ hội cọ xát hiếm hoi trong bốn năm.

Châu Âu là nơi câu chuyện trở nên khó chịu nhất. Ba suất châu lục thuộc về Serbia, Ba Lan và Thổ Nhĩ Kỳ; Thổ Nhĩ Kỳ vô địch EuroVolley, Italy về nhì nhưng đã có suất từ trước, Serbia đứng thứ ba. Vấn đề không nằm ở danh sách mà ở cơ chế: châu Âu và NORCECA cùng nhận ba suất châu lục, trong khi chiều sâu của bóng chuyền nữ châu Âu lớn hơn hẳn. Đội xếp thứ năm hay thứ sáu của châu Âu nhiều khả năng vẫn mạnh hơn đội thứ ba của một số châu lục khác. Hệ quả là World Cup 2027 với ba mươi hai đội chưa chắc quy tụ ba mươi hai đội mạnh nhất, mà là ba mươi hai đội phù hợp nhất với một công thức phân bổ.

Số áo chỉ là mực in trên lưng, còn vị trí thật sự được viết bằng khoảng trống.

Cơ chế phân bổ đó không phải sản phẩm của sự ngẫu nhiên. Một kỳ World Cup mở rộng lên ba mươi hai đội cần một câu chuyện toàn cầu để bán bản quyền truyền hình và thu hút nhà tài trợ. Ba suất mỗi châu lục là cách bảo đảm không châu lục nào trắng tay trên bản đồ truyền thông. Bóng chuyền nữ càng cần điều đó, bởi doanh thu của môn này vẫn phụ thuộc nặng vào các giải quốc gia và những thị trường truyền thống. Cái giá phải trả là một vòng loại mà kết quả châu lục không phản ánh đúng tương quan lực lượng toàn cầu.

Một điểm mù thực thi nữa nằm ở nhịp độ. Thể thức này thưởng cho đội biết lên đỉnh đúng một tuần, chứ không thưởng cho đội ổn định suốt mùa. Một đội chơi cả năm không nổi bật vẫn có thể giành vé chỉ bằng bốn trận tốt ở giải châu lục. Ngược lại, một đội duy trì phong độ cao suốt chu kỳ nhưng sảy chân ở bán kết châu lục sẽ phải chờ. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi qua nhiều kỳ vòng loại, đây là dạng thể thức tạo ra khoảng cách giữa đội mạnh nhất và đội có suất.

Mười bốn suất còn lại nhiều khả năng sẽ rơi phần lớn vào tay các đội châu Âu cùng những đội châu Á, châu Mỹ xếp sát ngưỡng, thông qua bảng xếp hạng thế giới. Điều đó sẽ sửa lại một phần sự mất cân đối mà vòng loại châu lục tạo ra.

Khi sân vận động trống, thứ duy nhất còn sót lại là ý đồ của huấn luyện viên. Trong một chu kỳ bốn năm, ý đồ lớn nhất của các liên đoàn châu lục không nằm ở việc tìm ra đội vô địch, mà ở việc giữ cho châu lục mình còn chỗ trên bản đồ. Mười tám tấm vé đã yên vị. Mười bốn chặng còn lại sẽ cho biết liệu World Cup 2027 là giải đấu của những đội mạnh nhất, hay chỉ là giải đấu của những đội đúng lúc nhất.