Cuộc gặp quân sự ba bên Saudi Arabia – Pakistan – Thổ Nhĩ Kỳ: Hiệp định Makkah bước vào giai đoạn chia sẻ tình báo

Cuộc họp quân sự ba bên tại Mecca cuối tuần qua không thu hút nhiều sự chú ý như một trận chung kết, nhưng nó mang trọng lượng chiến lược lớn hơn bất kỳ trận cầu nào trong tuần. Văn phòng Bộ Quốc phòng Saudi Arabia xác nhận các quan chức quân sự cấp cao của Saudi, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ đã ngồi lại bàn về chia sẻ tình báo. Cuộc gặp diễn ra sau khi Hiệp định Phòng thủ chung Makkah được ký kết hồi tháng trước, và ngay trong bối cảnh phong trào Houthi tiếp tục nhắm vào lãnh thổ Saudi Arabia. Những ai đọc lướt nó như một cuộc họp định kỳ sẽ bỏ lỡ điểm quan trọng: đây là bài kiểm tra đầu tiên cho một liên minh mới hình thành. Để hiểu tại sao cuộc họp này đáng chú ý, cần nhìn lại quan hệ quốc phòng giữa ba nước. Saudi Arabia và Pakistan là đồng minh đã lâu, trong khi Thổ Nhĩ Kỳ chỉ mới nổi lên như một đối tác quân sự đáng tin cậy. Hiệp định Makkah được thiết kế để tạo ra nguyên tắc phòng thủ tập thể: một cuộc tấn công vũ trang vào một thành viên sẽ được xử lý như một cuộc tấn công vào toàn bộ liên minh. Về mặt hình thức, đây là một bước đi lớn. Nhưng các hiệp định loại này thường mơ hồ về cơ chế thực thi. Câu trả lời nằm ở những gì xảy ra sau lễ ký. Cuộc họp chia sẻ tình báo giữa các nhà lãnh đạo quân sự chính là thước đo đầu tiên. Điều đầu tiên cần nhấn mạnh: các cuộc tấn công của Houthi không đơn thuần là vấn đề an ninh nội bộ Saudi Arabia. Chúng liên quan trực tiếp đến tuyến vận tải hàng hải toàn cầu. Eo biển Hormuz nằm giữa Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman, là con đường huyết mạch cho khoảng một phần năm lượng dầu thô thế giới. Khi Houthi phóng tên lửa và máy bay không người lái về phía lãnh thổ Saudi Arabia, thị trường năng lượng lập tức tính toán rủi ro gián đoạn. Một cuộc họp ba bên bàn về chia sẻ tình báo có tác động vượt xa biên giới của một quốc gia. Nó chạm vào khả năng bảo vệ các tuyến hàng hải mà cả nền kinh tế Trung Đông và thế giới phụ thuộc. Ở đây xuất hiện một điểm kết nối với tư duy phân tích dữ liệu. Trong thể thao, một con số kiểm soát bóng cao có thể lừa dối nếu đội bóng không tạo ra cơ hội thực sự. Trong an ninh, một tuyên bố phòng thủ chung cũng có thể lừa dối nếu không đi kèm với năng lực tác chiến được phối hợp. Saudi Arabia có nguồn lực tài chính khổng lồ và hệ thống phòng thủ tên lửa đắt tiền, nhưng không quốc gia nào có thể duy trì một chiếc ô phòng không đủ dày trước các cuộc tập kích giá rẻ bằng máy bay không người lái. Thổ Nhĩ Kỳ mang đến công nghệ UAV đã được kiểm chứng trên nhiều chiến trường, còn Pakistan mang đến kinh nghiệm không quân và kỷ luật tác chiến. Sự bổ sung này không đến từ sự ngẫu nhiên; nó phản ánh một bài toán an ninh ngày càng phức tạp. Chia sẻ tình báo là một khái niệm dễ nói nhưng khó làm. Nó đòi hỏi mức độ tin cậy sâu giữa các bên. Saudi Arabia và Pakistan từ lâu đã có quan hệ quốc phòng gắn kết, nhất là trong lĩnh vực huấn luyện và hỗ trợ kỹ thuật. Vai trò của Thổ Nhĩ Kỳ mỏng và mới hơn. Việc Ankara có mặt tại Mecca cho thấy các nhà hoạch định Saudi Arabia đang cố gắng đa dạng hóa lựa chọn an ninh, thay vì chỉ dựa vào trụ cột Mỹ truyền thống. Đây là một thay đổi mang tính cấu trúc, không phải một động thái giao tế đơn thuần. Nhưng câu hỏi thực tế là liệu ba nước có thể duy trì sự phối hợp khi một cuộc khủng hoảng thực sự nổ ra. Thông cáo từ Bộ Quốc phòng Saudi Arabia nhấn mạnh trao đổi về tình báo, nhưng không nói rõ đó là tình báo tín hiệu, hình ảnh vệ tinh, hay thông tin về các mối đe dọa khủng bố. Trong thế giới thực, loại tình báo được chia sẻ chính là thước đo mức độ tin cậy. Nếu các bên mới dừng ở những thông tin tổng quan, hiệp định vẫn chưa thành công. Nếu họ thực sự trao đổi dữ liệu hoạt động, đó là một bước nhảy vọt về chất. Các cuộc họp cấp cao thường tạo ra những bức ảnh đẹp, nhưng chỉ có cơ chế vận hành mới quyết định hiệp định sống hay chết. Thời điểm của cuộc gặp cũng đáng chú ý. Nó diễn ra sau một loạt tuyên bố của Houthi về các cuộc tấn công nhằm vào Saudi Arabia và những cảnh báo liên quan đến eo biển Hormuz. Trong ngôn ngữ ngoại giao, họp quân sự đúng lúc căng thẳng leo thang là một cách phát đi thông điệp răn đe. Nhưng răn đe chỉ có tác dụng nếu đối phương tin vào khả năng phối hợp hành động. Một cuộc họp duy nhất chưa đủ để tạo ra niềm tin kiểu đó. Cần có thêm các cuộc tập trận chung và những kế hoạch tác chiến được định lượng hóa. Vai trò của Thổ Nhĩ Kỳ trong liên minh này thú vị hơn người ta thường thừa nhận. Ankara không chỉ mang đến máy bay không người lái mà còn mang đến một nền công nghiệp quốc phòng đang trỗi dậy. Các sản phẩm như Bayraktar TB2 từng thay đổi cục diện nhiều chiến trường, và điều đó rất hấp dẫn với một quốc gia đang tìm cách chống lại các cuộc tập kích phi đối xứng. Pakistan, với lịch sử quân sự dày dặn và năng lực hạt nhân, tạo ra một trụ cột răn đe truyền thống. Saudi Arabia đóng vai trò trung tâm về tài chính và điều phối. Sự kết hợp này cho phép kiến trúc phòng thủ chung có cả chiều sâu và tính linh hoạt. Tuy nhiên, điều phản trực giác trong Hiệp định Makkah là tuyên bố “tấn công vào một nước là tấn công vào tất cả” nghe rất mạnh, nhưng nó không tự động trao quyền cho hành động quân sự. Trong thực tế, mỗi nước sẽ đặt lợi ích quốc gia lên trước trước khi quyết định can thiệp. Pakistan có thể không sẵn sàng bị kéo vào một cuộc chiến với Houthi nếu điều đó làm căng thẳng quan hệ với Iran. Thổ Nhĩ Kỳ có những tính toán riêng ở Syria, Libya và Đông Địa Trung Hải. Saudi Arabia có thể gặp khó khăn khi yêu cầu đồng minh kích hoạt điều khoản phòng thủ tập thể trong một tình huống mơ hồ. Lịch sử Trung Đông đầy rẫy những hiệp định phòng thủ được ca ngợi nhưng không bao giờ được kích hoạt. Nếu nhìn bằng con mắt dữ liệu, những thứ đo đếm được sẽ cho biết hiệp định có thật sự vận hành hay không. Số lần tập trận chung, thời gian phản ứng, mức độ trao đổi tình báo, ngân sách quốc phòng phối hợp và các trung tâm điều phối chung là những chỉ số quan trọng. Thiếu chúng, một bản hiệp định chỉ là một văn bản đẹp. Khi theo dõi các diễn biến ở Vùng Vịnh, tôi không đặt niềm tin vào những bài phát biểu, mà vào cơ chế thể chế được xây dựng sau đó. Liên minh nào không tạo ra được bộ máy vận hành chung sẽ nhanh chóng trở thành một câu chuyện lịch sử. Điều cần theo dõi không gói gọn trong những bức ảnh bắt tay tại Mecca. Cần chú ý đến các cuộc tập trận chung trong hai quý tới, đến những khoản ngân sách quốc phòng được ba chính phủ công bố, và đến khả năng hình thành một trung tâm tình báo phối hợp. Nếu ba nước bắt đầu xây dựng cơ chế điều phối hoạt động trong thời gian ngắn, đó mới là bằng chứng cho thấy liên minh đã vượt qua giai đoạn lời nói. Ngược lại, nếu các tín hiệu tương tự không xuất hiện, chúng ta sẽ có thêm một hiệp định phòng thủ nữa được ký kết trong sự hào hứng của buổi lễ và lãng quên trong nhịp sống thường nhật. Cuộc gặp tại Mecca là một tín hiệu thật, nhưng tín hiệu đó vẫn cần được xác nhận bằng hành động. Trong an ninh, cũng như trong thể thao, màn trình diễn trên sân cỏ mới là thứ quyết định giá trị của một đội hình. Một bản hợp đồng đẹp, một lời hứa hùng hồn, một buổi họp mặt cấp cao, tất cả đều có thể tạo ra cảm giác an toàn tạm thời. Nhưng cảm giác đó sẽ tan biến nếu không có hệ thống phía sau. Vùng Vịnh đang đứng trước một bài toán răn đe mới, và câu trả lời sẽ không đến từ những dòng thông cáo ngắn ngủi, mà đến từ mức độ sẵn sàng chiến đấu thực sự của ba quốc gia. Với tư cách là người đã dành nhiều năm theo dõi các chỉ số hiệu suất trong thể thao, tôi tin rằng một con số chỉ có nghĩa khi nó được đặt đúng bối cảnh. Hiệp định Makkah cũng vậy. Nó sẽ có nghĩa nếu Saudi Arabia, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ biến nó thành một công cụ tác chiến chung. Nó sẽ vô nghĩa nếu cả ba chỉ dùng nó như một tuyên bố chính trị. Cuộc họp chia sẻ tình báo vừa qua là bước khởi đầu hợp lý, nhưng bước tiếp theo mới là điều cốt yếu: một cuộc diễn tập quân sự chung, một bộ tham mưu phối hợp, hay ít nhất là một kênh liên lạc khẩn cấp được vận hành thường trực. Trung Đông không cần thêm những lời hứa; khu vực này cần những cơ chế rõ ràng để biến lời hứa thành hành động.