Cậu bé mười tuổi, quả bóng cho chó và canh bạc ở sân chơi nhỏ nhất của bóng bàn Anh

Cậu bé mười tuổi, quả bóng cho chó và canh bạc ở sân chơi nhỏ nhất của bóng bàn Anh

Ngày 11 tháng 4, tại Trung tâm Bóng bàn Barnet ở phía bắc London, một cậu bé mười tuổi tên Nathan Bloom đứng bên bàn bóng. Bên cạnh cậu là Leon Thomson — người mà báo chí bóng bàn Anh gọi là “ảo thuật gia bóng bàn”. Trên mặt bàn, không có quả bóng ba sao đạt chuẩn của Liên đoàn Bóng bàn Quốc tế (ITTF). Chỉ có một quả bóng dành cho chó.

Cảnh quay ấy nằm trong một tập phim thiếu nhi của CBeebies, kênh truyền hình dành cho trẻ mẫu giáo thuộc BBC. Tập phim phát sóng lúc 17 giờ 20 và được chiếu lại vào Chủ nhật ngày 27 tháng 9 lúc 14 giờ 40, đồng thời có sẵn trên nền tảng iPlayer. Trong tập phim, Thomson biểu diễn màn đánh bóng bàn bịt mắt trước ống kính. Nathan xuất hiện với vai trò một vận động viên nhí của câu lạc bộ Urban TTC, đang thi đấu ở giải Cadet BCL, và được Thomson huấn luyện riêng theo hình thức một kèm một.

Bản tin của Table Tennis England khép lại bằng một câu mà tôi đã đọc không biết bao nhiêu lần trong mười lăm năm làm nghề: hy vọng sẽ có thêm nhiều trẻ em đến với bóng bàn.

Câu đó đúng. Nhưng nó cũng là câu dễ viết nhất trên đời. Và thứ tôi muốn nói đến nằm ở phần khó hơn phía sau nó.

Cửa sổ tuyển mộ đầu tiên

Khán giả của CBeebies là trẻ từ bốn đến bảy tuổi. Đó là độ tuổi mà các liên đoàn thể thao phương Tây gọi là “cửa sổ tuyển mộ đầu tiên” — giai đoạn trẻ chưa gắn với bất kỳ môn nào, chưa có định kiến về giới, chưa bị gia đình dẫn dắt theo một lộ trình sẵn có. Nếu một đứa trẻ bốn tuổi nhìn thấy bóng bàn lần đầu tiên trong đời qua một chương trình mà nó yêu thích, thì bóng bàn đã chen được vào danh sách những thứ “có thể chơi” của nó trước khi bất cứ ai kịp nói với nó rằng môn này khó, môn này chậm, môn này không bán được vé.

Tôi nhìn thấy sự khác biệt ở đây rất rõ. Khi một liên đoàn tổ chức giải vô địch quốc gia, nó đang nói với những người đã ở trong cuộc chơi. Khi một liên đoàn đưa vận động viên lên truyền hình thiếu nhi lúc 17 giờ 20, nó đang nói với những người chưa từng nghe tên môn thể thao mình quản lý. Đó là hai chiến lược hoàn toàn khác nhau, dùng hai loại ngân sách khác nhau, và được đo bằng hai loại chỉ số khác nhau.

Điểm mấu chốt nằm ở chỗ: bóng bàn Anh không chọn cách bán kết quả, nó chọn cách bán sự tiếp cận. Đây là lựa chọn mà các liên đoàn nhỏ buộc phải làm, bởi vì họ không có ngôi sao quốc tế để bán. Họ không có một tay vợt nào đang nằm trong tốp mười thế giới, không có huy chương Olympic gần đây để dựng poster. Với một liên đoàn như vậy, một quả bóng cho chó trước ống kính còn có giá trị truyền thông cao hơn một tấm huy chương châu lục ít người nhớ.

Và đây chính là điểm tôi muốn dừng lại lâu hơn cả.

Ảo thuật, không phải kỹ thuật

Có một sự nhầm lẫn rất phổ biến mà tôi gặp lại mỗi năm trong các cuộc trò chuyện với phóng viên trẻ: lấy màn trình diễn bịt mắt ra để đánh giá trình độ kỹ thuật. Không có gì xa sự thật hơn thế.

Màn đánh bóng bàn bịt mắt thuộc về một nhánh hợp pháp của môn thể thao này — nhánh biểu diễn, nhánh trò diễn, nhánh đánh bóng lấy tiếng vỗ tay chứ không lấy điểm. Nó nằm hoàn toàn bên ngoài hệ thống thi đấu. Người biểu diễn nó cần thính giác, cảm giác không gian và trí nhớ cơ bắp ở một mức độ đặc biệt, nhưng đó là một kỹ năng chuyên biệt, không phải chỉ số đánh giá năng lực thi đấu. Một tay vợt bịt mắt đánh bóng giỏi chưa chắc đã thắng được một tay vợt hạng dưới của một giải quốc gia, và điều ngược lại cũng đúng.

Quả bóng cho chó cũng vậy. Nó là một đạo cụ hài, được chọn vì nó gây cười và vì nó thân thiện với trẻ nhỏ. Nó không phải là một phát kiến về dụng cụ, không nằm trong bất kỳ cuộc tranh luận nào về tính hợp lệ của thiết bị, và không có bất kỳ ảnh hưởng nào tới hiệu suất của một vận động viên chuyên nghiệp. Việc Thomson tập với quả bóng đó để chuẩn bị cho buổi quay là một điều chỉnh mới lạ trong vài ngày, không phải một giai đoạn chuyển đổi thiết bị có ý nghĩa thi đấu.

Tin tức này không chứa một dòng dữ liệu thi đấu nào. Không một điểm số, không một chỉ số, không một trận đấu, không một bảng xếp hạng. Nếu có ai đó đọc bản tin này rồi suy ra điều gì về sức mạnh của bóng bàn Anh trên bản đồ thế giới, thì người đó đã tự vẽ ra một kết luận không có cơ sở.

Nhưng — và đây là chỗ tôi cần nói rõ — sự vắng mặt của dữ liệu thi đấu không có nghĩa là bản tin này vô giá trị. Nó chỉ có nghĩa là bản tin này thuộc về một loại giá trị khác.

Bản đồ truyền dẫn của một quả bóng nhỏ

Tôi theo dõi chuỗi tác động của những bản tin kiểu này đã nhiều năm. Chúng đi theo một đường ray khá cố định, và đường ray đó có thể vẽ ra được.

Ở thượng nguồn, một liên đoàn bỏ tiền ra để đưa môn thể thao của mình vào một chương trình thiếu nhi có sẵn lượng người xem. Ở trung nguồn, thương hiệu của liên đoàn và của câu lạc bộ địa phương được nhắc tên trước một lượng khán giả mới. Ở hạ nguồn, trong vòng một đến ba tháng sau khi phát sóng, các lớp học bóng bàn dành cho trẻ ở khu vực phát sóng có thể ghi nhận sự gia tăng đăng ký. Nếu sự gia tăng đó đủ lớn để lọt vào báo cáo thường niên, nó quay trở lại thượng nguồn và trở thành căn cứ để xin tiếp ngân sách cho năm sau.

Đây là một vòng tròn tự củng cố, và nó giải thích vì sao những bản tin trông có vẻ nhỏ nhặt như thế này lại quan trọng với một liên đoàn quốc gia. Không có vòng tròn đó, liên đoàn không có gì để trình bày với cơ quan tài trợ về mặt tăng trưởng tiếp cận.

Nhưng tôi phải thành thật về một điều: sức mạnh của vòng tròn đó rất dễ bị phóng đại. Tôi đã từng chứng kiến những bản tin hân hoan về một buổi quay truyền hình, và ba tháng sau, số liệu đăng ký ở câu lạc bộ đó không nhúc nhích. Việc tách tác động của một tập phim thiếu nhi ra khỏi vô số yếu tố gây nhiễu khác — thời tiết, học phí, lịch học ở trường, sự xuất hiện hay biến mất của một lớp học gần nhà — là điều gần như không thể làm được bằng một mẫu duy nhất.

Góc nhìn ngược chiều: bóng bàn đang đi vay độ phủ

Đây là điều mà tôi chưa thấy ai viết.

Trong tập phim này, thứ được quảng bá mạnh nhất không phải là bóng bàn. Đó là một loạt phim thiếu nhi có tên Waffle, một thương hiệu truyền hình đã có sẵn lượng người xem trung thành từ trước khi bất kỳ ai nghĩ đến việc đặt một bàn bóng bàn vào khung hình. Bóng bàn xuất hiện như một vị khách. Nó mượn độ phủ chứ không tạo ra độ phủ.

Điều này có ý nghĩa lớn hơn vẻ ngoài của nó. Khi một môn thể thao phải mượn chỗ đứng trong một chương trình khác để nói chuyện với trẻ em, nghĩa là nó chưa tự đứng được trên đôi chân truyền thông của chính mình. Đó không phải là một thất bại, nhưng nó là một trạng thái phụ thuộc, và trạng thái phụ thuộc cần được nhìn nhận đúng.

Tôi nhớ lại câu tôi từng viết sau một mùa giải lớn: “Mỗi bom tấn chuyển nhượng là một bi kịch được gói trong ba chữ số.” Câu đó nói về cách truyền thông thể thao biến những con số thành câu chuyện, và cách câu chuyện được kể lại quan trọng hơn sự thật bên dưới. Ở đây cũng vậy. Cái được gọi là “chương trình truyền hình ăn khách cho trẻ em” trong bản tin bóng bàn là một nhãn do người viết gắn vào, chứ không phải một số liệu đo lường khán giả được kiểm chứng độc lập. Nhãn đó có sức nặng quảng bá lớn hơn nhiều so với sức nặng thực tế của nó.

Và còn một điều nữa. Nathan Bloom, ở tuổi mười, đã xuất hiện trên truyền hình quốc gia trước khi cậu thắng một giải đấu đáng kể nào. Điều đó có thật sự tốt cho cậu bé? Tôi không chắc. Trong rất nhiều môn, những vận động viên nhí được đẩy ra ánh sáng truyền thông quá sớm thường phải trả giá ở giai đoạn sau — khi kết quả không còn đến đủ nhanh, khi sự chú ý đã chuyển sang người khác, và khi đứa trẻ nhận ra rằng mình đã quen với việc được người lớn chọn mặt. Nhưng có một điều tích cực rõ ràng ở đây: Nathan có một quan hệ huấn luyện một kèm một với một người lớn dành thời gian cho cậu, và điều đó thường có giá trị lâu dài hơn mười phút lên hình.

Nếu bóng bàn Anh muốn đo lường thành công của tập phim này, thước đo đúng không phải là số lượt xem, mà là số trẻ bảy tuổi cầm vợt lần đầu vào tháng Mười Hai.

Điều chúng ta thật sự được xem

“Khán đài bỏ hoang vẫn giữ được tiếng vỗ tay cũ.”

Tôi vẫn nghĩ đến câu đó mỗi khi thấy một môn thể thao đang cố gắng tìm lại khán giả của mình. Bóng bàn từng là môn phổ biến ở nhiều nơi trên thế giới, từng có mặt ở những sân chơi, hành lang trường học, những bàn bê tông giữa khu tập thể. Rồi nó lùi dần khỏi những không gian đó, và giờ nó phải lên truyền hình lúc 17 giờ 20 để tìm lại những đứa trẻ bốn tuổi.

Đó không phải một sự sụp đổ. Đó là một tái định vị. Và tôi thấy sự tái định vị này buồn hơn sự sụp đổ, vì nó diễn ra âm thầm và không có ai báo trước.

“Người hâm mộ có thể không vào sân, nhưng sân không bao giờ thiếu họ.”

Bóng bàn Anh đang chơi ván cược ở đúng nơi mà các môn thể thao nhỏ buộc phải chơi: sân chơi nhỏ nhất, độ tuổi nhỏ nhất, và một quả bóng cho chó thay vì một quả bóng ba sao. Đó không phải là một nước đi thông minh. Đó là nước đi duy nhất còn lại.

Với tôi, một người đã ngồi ở rất nhiều khán đài gần như trống trong suốt những năm qua, giá trị của bản tin này không nằm ở việc nó kể cho tôi nghe về một quả bóng cho chó, mà ở việc nó buộc tôi phải thành thật về một điều: những môn thể thao chúng ta yêu không còn đứng trên bục cao như chúng ta tưởng. Đôi khi chúng chỉ còn đủ chỗ để đứng cạnh một con chó nhựa và một cậu bé mười tuổi, và vẫy tay về phía một đứa trẻ bốn tuổi đang ngồi trước màn hình.

Điều tôi muốn biết vào cuối năm nay không phải là tập phim đó hay hay dở. Mà là liệu có bao nhiêu đứa trẻ, sau khi xem xong, quay sang nói với bố mẹ rằng con muốn thử cầm vợt.